Werknemers die aan de lopende band staan, caissières die boodschappen langs een scanner halen en slagers die vlees uitbenen. Allemaal verrichten ze handelingen in een hoog tempo die voortdurend worden herhaald. Op den duur kan dat tot klachten aan nek, arm of schouders (KANS) leiden.

Wat zijn repeterende handelingen?

Onder repeterende handelingen worden handelingen verstaan die zich herhalen binnen 90 seconden. Deze handelingen kunnen een risico met zich meebrengen als zij gedurende minimaal 2 uur per dag of minimaal 1 uur achter elkaar uitgevoerd worden. Beroepen die hiermee vaak te maken hebben zijn onder andere kappers, medewerkers in de bouw, distributiemedewerkers, bloemisten en caissières.

Ook mensen die veel beeldschermwerk verrichten staan bloot aan repeterende handelingen. Hierover staat meer beschreven in het Arbokennisnetdossier over beeldschermwerk.

Repeterende handelingen komen in veel werkprocessen voor en zullen bij langdurige blootstelling leiden tot slijtage en daardoor tot gezondheidsklachten.

Het risico wordt groter als de repeterende handelingen gepaard gaan met:

  • extra krachtsinspanning (vastpakken of bewegen van zware objecten);
  • werken in belastende werkhoudingen of bewegingen;
  • schokken en trillingen (bijvoorbeeld bij boren en frezen);
  • een gebrek aan rustmomenten of afwisseling met anderen taken;
  • heel precies werk; en
  • hoge psychosociale arbeidsbelasting zoals hoge werkdruk en stress, lage sociale steun en weinig autonomie.

KANS

Omdat het gaat om pijn in spieren van de schoudergordel, armen en handen, wordt tegenwoordig wel gesproken over het ontstaan van KANS (chronische aandoeningen van of klachten aan nek, schouder en armen) of CANS (de Engelse term). Dergelijke klachten kunnen veroorzaakt worden door onvoldoende doorbloeding van deze spieren. De veelgebruikte term voor deze klachten, RSI (repetitive strain injury), dekt niet helemaal de lading omdat de klachten niet alleen ontstaan door kort cyclisch repeterend werk, maar ook kunnen komen door een verkeerde of verkrampte houding, eventueel versterkt door mentale spanningen als stress. 

Normen bij repeterende handelingen

Er staan in de Arbowet geen concrete bepalingen over repeterende handelingen. Wel bepaalt artikel 3 dat monotone en tempo gedwongen handelingen zo veel als mogelijk vermeden of beperkt moeten worden. Verder is elke werkgever verplicht om ervoor te zorgen dat de fysieke belasting geen gevaar oplevert voor de veiligheid en de gezondheid van de werknemer (Arbobesluit 5.2 en 5.3). De werkgever moet de werkplek dus zo inrichten dat deze voldoet aan de ergonomische beginselen. 

Kort cyclische handelingen behoren in de Risico-Inventarisatie en -Evaluatie te worden opgenomen. Bij een te hoog risico moeten maatregelen in het Plan van Aanpak staan, evenals de verantwoordelijke functionaris en het tijdstip waarop de maatregelen in werking moeten treden. 

Om inzicht te krijgen in de aanwezigheid van gezondheidsrisico’s door repeterende handelingen is de Hand Arm Risicobeoordelings methode (HARM) ontwikkeld. Deze methode wordt ook door de Inspectie SZW gehanteerd. 

Aandachtspunten repeterende handelingen

Werkgevers kunnen veel maatregelen treffen bij repeterende handelingen. Enkele voorbeelden staan hierna vermeld. Om maatregelen succesvol in te voeren is het raadzaam om werknemers er in een vroeg stadium bij te betrekken ( participatieve aanpak).

Om gezondheidsklachten te voorkomen, is het goed om rekening te houden met de volgende punten:

  • Ga na of de taak geautomatiseerd kan worden en of de repeterende handelingen echt nodig zijn voor het werk dat moet worden verricht.
  • Pas de werkplek zo aan dat alle materialen binnen handbereik liggen waardoor een goede werkhouding mogelijk is. Raadpleeg zo nodig een deskundige.
  • Wissel werkzaamheden voldoende af.
  • Neem regelmatig rust en pauze.
  • Ontspan de spieren op rustige momenten met enkele eenvoudige oefeningen.
  • Een training-on-the-job kan helpen om een ongunstige werkhouding te voorkomen.

Naast bovenstaande generieke aanbevelingen, zijn er sectorspecifieke oplossingen te vinden in de zogenaamde Arbocatalogi die voor diverse sectoren zijn opgesteld.

Meer informatie