Het Keuzedeel Verdieping blijvend fit, veilig en gezond werken is één van de – sinds 2016 – beschikbare keuzedelen voor het mbo. Er zijn voor zowel niveau 2 als voor niveau 3 en 4 documenten beschikbaar.
Hierin staan de vakkennis en vaardigheden beschreven waarover studenten na het volgen van het keuzedeel moeten beschikken. Deze beschrijving is geschikt voor alle opleidingen en beroepen en is daarom generiek. Voor een goede aansluiting bij de beroepspraktijk en een goede invulling van het keuzedeel is samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven essentieel. Ongeveer de helft van de (bekostigde) mbo-instellingen biedt het keuzedeel aan.
Het Keuzedeel Verdieping blijvend fit, veilig en gezond werken biedt mbo-studenten zowel brede als specifieke vakkennis en vakvaardigheden om fysieke en psychosociale arbeidsrisico’s in de praktijk te herkennen, erkennen en beheersen. Het omvat een studielast van 240 klokuren, die verdeeld kunnen worden over klassikale les, zelfstudie en leren op de werkplek. Naast veiligheids- en gezondheidsrisico’s behandelt het keuzedeel ook het alarmeren bij en bespreekbaar maken van risicovolle situaties en de op het werk van invloed zijnde leefgewoontes.
Zowel veiligheid als gezondheid en de invloed van leefstijl hierop
Naast voor iedereen zichtbare risico’s die direct kunnen leiden tot letsel en schade (zoals werken op hoogte en werken met gevaarlijke machines) besteedt het keuzedeel ook aandacht aan de minder zichtbare risico’s. De minder zichtbare risico’s leiden vaker tot negatieve effecten op de langere termijn. Voorbeelden van deze risico’s zijn werken met gevaarlijke stoffen, lawaai en fysieke belasting, zoals tillen, trekken en duwen. Ook psychosociale arbeidsrisico’s als werkdruk en ongewenst gedrag door collega’s of klanten komen aan bod. Onder leefgewoontes die invloed kunnen hebben op het veilig en gezond uitoefenen van het werk vallen onder andere bewegen, roken, alcohol, voeding en ontspanning.
Het keuzedeel besteedt ook aandacht aan de vaardigheden die nodig zijn om risico’s tijdig te melden en bespreekbaar te maken. Het verschil tussen het keuzedeel voor niveau 2 en het keuzedeel voor niveau 3 en 4 is dat de beginnend beroepsbeoefenaar op niveau 2 leert te handelen vanuit gegeven instructies. De beginnend beroepsbeoefenaar op niveau 3 en 4 leert daarnaast om proactief te handelen; voor zichzelf én voor anderen. Het keuzedeel is generiek beschreven, waardoor een opleiding de inhoud specifiek moet invullen met de voorkomende arbeidsrisico’s in het betreffende beroep.
Keuze of verplichting?
Het Keuzedeel Verdieping blijvend, fit, veilig en gezond werken roept de vraag op of veilig en gezond leren werken geen keuze, maar een verplicht onderdeel van de beroepsopleiding zou moeten zijn. Dit geldt bijvoorbeeld voor de sectoren metaal, bouwinfra en installatietechniek. Echter, het keuzedeel brengt verdieping aan op hetgeen al is opgenomen in het kwalificatiedossier over veilig en gezond leren werken. De inhoud van het Keuzedeel Verdieping blijvend fit, veilig en gezond werken, of onderdelen daarvan, kan ook worden benut binnen het kwalificatiedossier. De school kan het keuzedeel als vast onderdeel van een aantal arrangementen van meerdere keuzedelen aan studenten aanbieden, waardoor iedere student het keuzedeel volgt.
Monitor van de keuzedelen
Om inzicht te krijgen in de keuzedelen biedt de Monitor keuzedelen van de Samenwerkingsorganisatie Beroepsonderwijs Bedrijfsleven (SBB) inzicht in de instellingen die het keuzedeel aanbieden bij welke kwalificaties. Het keuzedeel Verdieping blijvend fit, veilig en gezond werken, geschikt voor niveau 2, wordt aangeboden op 30 (bekostigde) instellingen, op 182 kwalificaties/opleidingen en aan 1263 mbo-studenten. Hetzelfde keuzedeel voor niveau 3 en 4 wordt aangeboden op 33 instellingen (ook op een paar niet bekostigde), aan 390 kwalificaties/ opleidingen en 2874 mbo-studenten. Op ongeveer de helft van alle bekostigde instellingen zit dit keuzedeel in het aanbod.
Video: keuzedeel Verdieping blijvend fit, veilig en gezond werken
In Nederland krijgen jaarlijks honderdduizenden werknemers te maken met gezondheidsklachten of ongevallen door hun werk. Dat heeft grote gevolgen, voor henzelf én hun omgeving. In 2018 ging de toenmalige staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid op werkbezoek om in gesprek te gaan met mbo-studenten, docenten en oud-werknemers die een arbeidsongeval hebben gehad of een beroepsziekte hebben opgelopen. In deze video zie je hier meer over en zie je waarom veilig en gezond werken nog steeds essentieel is, en hoe mbo-studenten hier al tijdens hun opleiding mee leren omgaan via het keuzedeel Verdieping blijvend fit, veilig en gezond werken.
Voice-over: In 2018 waren er in totaal ruim 800.000 werknemers in Nederland met een ziekte die is ontstaan door werk. In dat jaar of al eerder. Alleen al in 2018 kwamen er 265.000 werknemers bij die ziek zijn geworden van hun werk. In 2018 hadden 190 nul werknemers een arbeidsongeval. Dat leidde tot verzuim.
Pieter Janbroers: Ik heb een zaag ongeluk gehad waarbij ik mijn vingers heb geraakt.
Henri Willems: Ik heb een beroepsziekte opgelopen met mijn werk. Ik heb astma, COPD, long spasmen.
Voice-over: Ieder beroep heeft zijn eigen arbeidsrisico's. Binnen het keuzedeel Verdieping, blijvend fit, veilig en gezond werken, leren mbo studenten om te gaan met de risico's van hun toekomstige beroep.
Tamara van Ark: Bij jonge mensen die aan de start staan van hun loopbaan, die echt nu gaan leren hoe het vak in elkaar zit, die aandacht vragen voor veiligheid, dat vind ik echt cruciaal. Het belangrijkste is natuurlijk dat je leert hoe je veiligheid en veilig werken gewoon integreert in je werkwijze. Dan is het van belang dat je weet vanuit het onderwijs al hoe die veiligheid voor jou kan werken. En dat je daar dus ook gewoon aan vast blijft houden, ook als je aan het werk gaat.
Sander de Jongh: De leerlingen komen binnen. Je moet al heel snel met de machines aan de slag. Vrijwel in de eerste weken beginnen we al met veiligheidsregels. We leren heel veel zaken over de Arbo. Wat doet lichtinval met je? Hoe zorg je ervoor voor een veilige werkplek? Hoe stel je de machines in? Eigenlijk zijn we dus al vanaf week één heel hard bezig om dus de basisveiligheid aan te leren.
Voice-over: Samenwerking tussen het onderwijs en bedrijfsleven is essentieel voor het op maat maken en implementeren van het keuzedeel. In het bedrijfsleven weet men namelijk welke risico's er daadwerkelijk voorkomen op de werkvloer. In het onderwijs leren studenten hier al op goede wijze mee omgaan.
Tamara van Ark: Wat mij betreft is dat echt het grootste belang als je jonge mensen het vak leert. Om dan gelijk ook de standaard te zetten voor veiligheid.
Wim Suiker: Veilig en gezond werken valt en staat met cultuur. Dat betekent dat leerlingen gezond kritisch mogen zijn. Waar kom ik te werk? Met welke stoffen kom ik te werken? Met welke machines en doe ik het dan veilig? Alleen die leerling kan niet alles weten. Je kan het hem ook niet kwalijk nemen. Ik vind het ook belangrijk dat vanaf de andere zijde, vanuit brancheorganisaties de werkgevers goed worden voorgelicht. Dan komt het bij elkaar en dan gaat het goed.
Voice-over: Fit, veilig en gezond werken is relevant voor alle beroepsopleidingen. Binnen dit keuzedeel leren studenten arbeidsrisico's specifiek voor hun beroep te herkennen, te bespreken en te beheersen. Dat is goed voor hun eigen gezondheid en die van hun collega's.
Pieter Janbroers: Het besef is het belangrijkste eigenlijk bij een gevaarlijk vak. En dat een iets wat je al honderdduizend keer hebt gedaan, nog steeds gevaarlijk kan zijn.
Henri Willems: Je moet weten waar je mee bezig bent, wat voor soort machine je bezig bent.
Pieter Janbroers: Simpele dingen zoals de deur opendoen, dat gaat al minder goed. En dat kan met trainen wel beter worden, maar het zal nooit meer zo zijn als vroeger.
Henri Willems: Ik kan eigenlijk niks, want ik moet energie besparen en ik heb helemaal geen energie meer om dat te kunnen.
Tamara van Ark: En dat zijn zaken waar je op school al aandacht aan zou moeten besteden, voortgezet, ook als je aan het werk gaat. Het is nu een keuze module en het zou echt fantastisch zijn als die overal wordt doorgevoerd. Kom op voor je eigen veiligheid. Maar als je maar met elkaar daarmee bezig bent en ook gewoon leert van die situaties. Want uiteindelijk is het het is jouw veiligheid, het is jouw leven.
Voice-over: Wil je zelf met het keuzedeel aan de slag? Kijk op www. arboportaal.nl voor meer informatie.