Naast werkgevers, hebben ook opdrachtgevers een verantwoordelijkheid voor een gezonde en veilige werkomgeving. Zij dienen goede randvoorwaarden te creëren om gezond en veilig te werken. Opdrachtgevers kunnen echter ook bijdragen aan het ontstaan van risico’s voor de gezondheid en veiligheid van werkenden, door  bijvoorbeeld disproportionele prijsafspraken te maken of door een onrealistische planning.

Op grond van het Burgerlijk Wetboek kan een opdrachtgever door een werknemer worden aangesproken op slechte arbeidsomstandigheden. De Arbeidsomstandighedenwet kent alleen voor opdrachtgevers in de bouw specifieke bepalingen. Deze zijn uitgewerkt in de bouwprocesbepalingen van het Arbobesluit (Hoofdstuk 2, afdeling 5).

Hoofdlijnen bouwprocesbepalingen voor opdrachtgevers

Op een bouwplaats kunnen meerdere bedrijven en personen tegelijkertijd aan een project werken, waaronder ook zzp’ers. Verschillende risico’s voor gezond en veilig werken ontstaan door het samenwerken van zoveel verschillende partijen en mensen. De bouwprocesbepalingen richten zich daarom op de verantwoordelijkheid van de opdrachtgever voor de coördinatie en samenwerking in dit soort projecten. Hierbij blijft een werkgever volledig verantwoordelijk voor de veiligheid en gezondheid van zijn eigen werknemers.

De belangrijkste bouwprocesbepalingen voor opdrachtgevers zijn:

  • Elke opdrachtgever zorgt ervoor dat in de ontwerpfase van een bouwproject rekening wordt gehouden met de verplichtingen voor de arbeidsomstandigheden die gelden in de uitvoeringsfase. Dit betekent dat een bouwproject gezond en veilig gerealiseerd moet worden en binnen de grenzen van de Arbeidsomstandighedenwet.
  • In de bouwprocesbepalingen voor opdrachtgevers geldt dat in het geval van een opdrachtgever-consument de ontwerpende partij - vaak de aannemer of de architect - ervoor moet zorgen dat aan de verplichtingen van de opdrachtgever wordt voldaan. Als een project waarschijnlijk meer dan 30 werkdagen of 500 mensdagen beslaat, moet de opdrachtgever voor de start van de werkzaamheden de Inspectie SZW informeren (zie Inspectie SZW - Bouwwerk melden).
  • Als er sprake is van een meldingplicht - of als het werk bijzondere gevaren met zich meebrengt - zorgt de opdrachtgever dat er een Veiligheidsheids- en Gezondheidsplan (zie V&G-plan) wordt opgesteld. Bijlage II van de relevante richtlijn geeft aan wat onder bijzondere gevaren verstaan wordt.
  • In een V&G-plan beschrijft een opdrachtgever hoe hoofd- en onderaannemer(s) gaan samenwerken en welke maatregelen getroffen worden om het veilig en gezond werken op de bouwplaats te waarborgen. De opdrachtgever draagt daarmee zorg voor de coördinatie van werkzaamheden als meerdere partijen in de uitvoeringsfase werkzaam zijn.
  • In sommige gevallen moet de opdrachtgever minimaal 1 coördinator aanstellen voor de ontwerpfase en de uitvoerende partij minimaal 1 coördinator voor de uitvoeringsfase. Dit geldt als 2 of meer werkgevers en/of zzp’ers gaan werken op de bouwplaats. Zij hebben onder meer het opstellen van een V&G-plan als taak en het toezien op de naleving daarvan op de bouwplaats.
  • Zowel de opdrachtgever als de uitvoerende partij moeten ervoor zorgen dat de coördinatoren hun taken naar behoren uitoefenen en kunnen vervullen.
  • De opdrachtgever zorgt ervoor dat het V&G-plan deel uitmaakt van het bestek voor het bouwproject en dat deze voor aanvang van de werkzaamheden op de bouwplaats beschikbaar is.
  • De opdrachtgever moet in een schriftelijke overeenkomst de verplichtingen vastleggen die de uitvoerende partij op basis van de bouwprocesbepalingen heeft.

Verdere aandachtspunten

De volgende aandachtspunten helpen veilig en gezond werken op de bouwplaats verder te verbeteren:

  • een training met aandacht voor organisatorische, procesmatige en gedragsaspecten rondom veilig en gezond werken;
  • een kort introductieprogramma over veilig en gezond werken voordat onderaannemers op de bouwplaats aan de slag gaan, zoals bijvoorbeeld de VCA-systematiek;
  • aandacht voor veilig en gezond werken in het reguliere overleg met opdrachtnemers;
  • aandacht voor het veiligheidsbewustzijn van medewerkers en de gevolgen van onzorgvuldig en onveilig handelen op de bouwplaats.

Verantwoord opdrachtgeverschap

Verantwoord Opdrachtgeverschap houdt in dat opdrachtgevers aandacht hebben voor gezond en veilig werken in alle fases van de opdracht, dus van ontwerp tot oplevering of uitvoering. Lees meer over de wet en regelgeving, handige instrumenten en voorbeelden op de pagina Verantwoord Opdrachtgeverschap.