Wat zijn de gezondheidsrisico’s van het werken met een beeldscherm?

Beeldschermwerk gaat gepaard met repeterende handelingen van de vingers en handen, en statische belasting in de nek, schouders en armen. Deze fysieke factoren kunnen leiden tot het ontstaan van werk gerelateerde Klachten aan Arm, Nek en Schouder (KANS; vroeger was dit beter bekend onder de term Repetitive Strain Injury of RSI).

Gezondheidsrisico’s

Klachten kunnen specifiek of aspecifiek van aard zijn. Bij specifieke klachten kan je denken aan een tenniselleboog of carpaal tunnel syndroom. Bij aspecifieke klachten zijn er wel pijnklachten maar kan de arts geen afwijkingen vinden en geen duidelijke medische diagnose stellen.

Verschillende vormen van belasting

Beeldschermwerk kan leiden tot gezondheidsklachten door een aantal vormen van belasting:

  • Beeldschermwerk wordt meestal zittend uitgevoerd. Hier vind je meer informatie over zittend werk.
  • De bewegingen met hoofd, armen en handen zijn minimaal waardoor er sprake is van statische spierbelasting.
  • Bij een werkhouding waarbij de vingers boven de polsen uitkomen is vanwege de dynamiek van de vingers irritatie mogelijk van de peesscheden in het polsgewricht. Dit is ook wel bekend als ‘carpaal tunnel syndroom’.
  • De tijdsduur van computergebruik is van invloed op het risico op gezondheidsklachten. Het gebruik van een computermuis brengt meer risico met zich mee dan het gebruik van het toetsenbord. De effecten op de onderarm en hand zijn duidelijker dan die op nek en schouders (bron: Gezondheidsraadadvies Beeldschermwerken).
  • De gebruikte software kan van invloed zijn op het ontwikkelen van gezondheidsklachten, bijvoorbeeld doordat deze precies of veelvuldig positioneren van de muis vergt of doordat mogelijkheden voor sneltoetsen ontbreken.

Oogklachten

Voor het ontstaan van oogklachten zijn de volgende factoren van belang:

  • De oogleden blijken bij intensief beeldschermwerk nauwelijks te knipperen. Hierdoor kan de oogbol te droog worden en kan oogvermoeidheid optreden. Dit is vooral wanneer de luchtvochtigheid relatief laag is en wanneer het beeldscherm hoog staat.
  • Bepalend is ook de indeling van het beeldscherm, de grootte en leesbaarheid van de symbolen en het gebruik van kleur in de informatie.
  • De omgeving is daarnaast ook van belang bij beeldschermwerk. Zo kunnen spiegelende beeldschermen, lichtbronnen in het blikveld, onvoldoende verlichting of gebrek aan contrast leiden tot slechte leesbaarheid. Slechte leesbaarheid kan vervolgens zorgen voor meer knijpen met de ogen of een in elkaar gedoken houding.

Kwetsbare groepen

Computers worden tegenwoordig in nagenoeg elk bedrijf gebruikt, waardoor de kans op klachten door beeldschermwerk in bijna alle bedrijfssectoren aanwezig is. Uit de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (2018) blijkt dat Nederlandse werknemers in dat jaar gemiddeld 4 uur met een beeldscherm werkte. Meer dan 6 uur beeldschermwerk gaat vaker gepaard met gezondheidsklachten en is daarom een belangrijke grens. Deze grens wordt het vaakst overschreden in de ICT sector, financiële instellingen, openbaar bestuur en zakelijke dienstverlening/onroerend goed.

Vrouwen en 45-plussers hebben sneller last van klachten aan de arm, nek en/of schouder. Bij vrouwen komen ook oogklachten eerder voor. Zij hebben vaker last van droge ogen.

Laptops, tablets en smartphones

Het toenemende gebruik van laptops, tablets en smartphones zorgt voor nieuwe risico’s. Steeds vaker geven bedrijven hun medewerkers een laptop in plaats van een vaste computer. Laptops zijn echter vooral gebouwd omdat ze makkelijk te vervoeren zijn. Ze zijn niet geschikt voor langdurig gebruik (meer dan 2 uur per dag).

Werken met een laptop zonder accessoires moet zoveel mogelijk beperkt worden. Op een  werkplek waar meer dan 2 uur per dag aan een beeldscherm wordt gewerkt, mogen toetsenbord en beeldscherm niet aan elkaar vast zitten (zie hiervoor Arboregeling 5.1). Vooral het aaneengesloten gebruik wordt hierbij gezien als risico. Daarom wordt geadviseerd niet langer dan 1 uur ononderbroken met een laptop zonder accessoires te werken.

Er bestaan nog geen richtlijnen voor  het gebruik van tablets en smartphones ter voorkoming van gezondheidseffecten. Op basis van beschikbaar onderzoek zijn wel voorlopige adviezen te geven. Het advies voor smartphonegebruik is om dit te beperken tot maximaal een half uur per keer (aaneengesloten duur) en één uur totaal per (werk)dag, exclusief bellen. Voor tabletgebruik is het advies de aaneengesloten duur te beperken tot maximaal een half uur per keer en de totale duur per dag tot twee uur. Voer werkzaamheden die op een vaste werkplek uitgevoerd kunnen worden liever daar uit dan op een tablet of smartphone.