Lasrook
De risico's van gassen, dampen en deeltjes
Lasrook is een verzamelterm voor het mengsel van gassen, dampen en deeltjes dat vrijkomt bij lassen en aanverwante processen. Denk aan slijpen, gutsen, schuren en thermisch snijden..
Wat is het risico?
Werknemers die aan lasrook worden blootgesteld, lopen het risico stoffen in te ademen die onder meer schade aan de luchtwegen kunnen veroorzaken. Veelvoorkomende acute gezondheidseffecten zijn irritatie van de luchtwegen, metaaldampkoorts en astmatische bronchitis. Ook kunnen door de blootstelling aan lasrook heesheid, keelpijn en oogirritaties optreden.
Op de lange termijn kunnen ijzerdeeltjes zich ophopen in de longen. Dit brengt in sommige gevallen een verhoogde kans op longkanker met zich mee. Ook is een verhoogde kans op een miskraam vastgesteld bij vrouwen van roestvast-staal-lassers (rvs-lassers). Het is dus van groot belang om de blootstelling aan lasrook en eventuele componenten hierin te minimaliseren.
Waar komt een werknemer het tegen?
Blootstelling aan lasrook treedt voornamelijk op binnen beroepen in de ‘klein metaal’ en ‘groot metaal’ en metalektro. Hiernaast wordt in een groot aantal andere sectoren gelast. Er zijn circa honderd beroepen bekend waarbij met regelmaat blootstelling aan lasrook kan optreden. Vooral werknemers in de bouw, de autoschadeherstelbranche en technische functies binnen industrie en landbouw verrichten met regelmaat laswerkzaamheden ondanks het feit dat zij geen lasser van beroep zijn. Gebaseerd op de uitkomsten van recent uitgevoerde onderzoeken worden in Nederland naar schatting 400.000 mensen dagelijks blootgesteld aan lasrook.
Wettelijke verplichtingen
Voor de risico-inventarisatie en -evaluatie moet de werkgever de blootstelling aan lasrook beoordelen. Lasrook kan als mengsel van ongedefinieerde samenstelling worden beschouwd in het kader van een risico-inventarisatie. Hiervoor geldt een wettelijke grenswaarde van 1 mg/m3 voor een 8-urige werkdag.
In de lasrook kunnen bijzondere componenten voorkomen, zoals metalen, waarvoor specifieke grenswaarden vastgesteld zijn. Met name voor laswerkzaamheden aan roestvast staal bestaat de kans dat het kankerverwekkende zeswaardig chroom (chroom-VI) ontstaat. Zodra blootstelling aan kankerverwekkende stoffen mogelijk is, zijn de specifieke regels die doorvoor gelden van toepassing.
Naast deeltjes komen ook gassen voor in lasrook. Deze kunnen zijn toegevoegd tijdens het lasproces als (be)schermgas (argon, helium, stikstofdioxide, koolstofdioxide) of zijn ontstaan tijdens het lasproces (ozon, onder invloed van uv-licht). Ook hiervoor zijn specifieke grenswaarden beschikbaar.
Om aan de wettelijke verplichting van een risico-inventarisatie en -evaluatie te voldoen hebben de sociale partners in de metaal de RI&E Metaalbewerking opgesteld. Het onderdeel lasrook kan het beste worden geïnventariseerd door gebruik te maken van de Verbetercheck Lasrook. Deze checklist is de digitale opvolger van de Praktijkrichtlijn Lasrook. Aan de hand van door de gebruiker ingegeven informatie over lastechniek en verwerkt materiaal geeft de Verbetercheck Lasrook een passend beheersregime. Door deze methode toe te passen is het niet nodig metingen uit te (laten) voeren. Natuurlijk dienen wel alle stappen van het Plan van Aanpak die uit de Verbetercheck Lasrook komt, daadwerkelijk aangepakt te worden.
Er zijn enkele arbocatalogi waarin lasrook een onderwerp van aandacht is. De daarin voorgeschreven regels voor het werken met lasrook zijn verplicht voor de sectoren waarop de arbocatalogi gericht zijn.
Als de Verbetercheck Lasrook niet wordt toegepast, moet in de meeste gevallen een deskundige een meting of een schatting doen. Raadpleeg hiervoor een gespecialiseerd arbo-adviesbureau of een arbodienst.
Maatregelen
Er bestaat een grote variatie aan beheersmaatregelen om de blootstelling aan lasrook te verlagen. Bij voorkeur worden bronmaatregelen ingezet, waarbij het vrijkomen van lasrook in de (werk)atmosfeer wordt voorkomen. Het treffen van lastechnische aanpassingen behoort tot deze categorie.
Technische beheersmaatregelen omvatten de afvoer van vrijgekomen lasrook. Het zijn geen bronoplossingen aangezien de lasrook al vrijgekomen is. Er bestaat onderscheid tussen maatregelen op werkplekniveau en op werkruimteniveau, die zich richten op afzuiging van vrijgekomen lasrook op ruimtelijk of lokaal niveau.
Ten slotte kunnen persoonlijke beschermingsmiddelen worden ingezet. Er bestaat een groot verschil tussen de technisch haalbare reductie van blootstelling door inzet van deze middelen en de in de praktijk gehaalde reductie, die vaak lager is. Om de efficiëntie van beheersmaatregelen (inclusief persoonlijke beschermingsmiddelen) zo hoog mogelijk te laten zijn, is correct gebruik noodzakelijk. Ook onderhoud is van groot belang.
Uit de praktijk blijkt dat bewustwording van het gezondheidsgevaar van blootstelling aan lasrook in combinatie met goede voorlichting over het gebruik van beheersmaatregelen kan leiden tot gedragsaanpassing van de lasser. Met een reductie van de blootstelling tot gevolg.
Bronnen
De website van '5x Beter, Werken is gezond' is het gezamenlijke project van werkgeversorganisaties en vakbonden in de metaalbewerking en metalektro ter verbetering van de arbeidsomstandigheden in de branche.